Categoriearchief: 2022

Volop inspiratie en engagement tijdens jaarsymposium “Global health – lokale implicaties van een verbonden wereld” (7 december j.l.)

Op 7 december vond in Utrecht het NVBe jaarsymposium “Global health – lokale implicaties van een verbonden wereld” plaats. We kijken terug op een zeer inspirerende en engagerende middag.

In een volle zaal begon het programma met een presentatie van het NVBe-Preadvies 2022, “Global health ethiek. Lokale implicaties van een verbonden wereld. Waarom global health ethiek in de Nederlandse bio-ethiek meer aandacht behoeft”. Het Preadvies werd geschreven door Rieke van der Graaf (o.a. universitair hoofddocent medische ethiek bij het Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde van het UMC Utrecht) en Martine de Vries (o.a. hoogleraar normatieve aspecten van de geneeskunde aan het LUMC en voorzitter van het Centrum voor Ethiek en Gezondheid).

Daarna volgden eerste reacties op het Preadvies van:

• Brigit Toebes (o.a. hoogleraar Gezondheidsrecht in Internationaal Perspectief en wetenschappelijk directeur van de Aletta Jacobs School of Public Health, Rijksuniversiteit Groningen)
• Marcel Verweij (o.a. hoogleraar filosofie aan de Wageningen University, met een nadruk op ethiek van public health, waaronder de ethiek van vaccinatie)
• Evelyn Brakema (o.a. huisarts in opleiding, onderzoeker duurzame zorg en medeoprichter en voorzitter van de Groene Zorg Alliantie);
• Amrish Baidjoe (o.a. directeur Operationeel Onderzoekscentrum LuxOR bij Artsen zonder Grenzen (Luxemburg/Brussel), veldepidemioloog en universitair hoofddocent bij de London School of Hygiene & Tropical Medicine).

De auteurs betogen in het Preadvies o.a. dat het herstellen, verhelpen of corrigeren van (structurele) onrechtvaardigheid een kernelement is van global health ethiek. Tijdens het plenaire gesprek tussen alle aanwezigen is uitgebreid ingegaan op welke implicaties het innemen van een global health perspectief kan, en wellicht ook zou moeten hebben, op de rol van de ethicus in de talloze vraagstukken waarin sprake is van (structurele) onrechtvaardigheid.

Benieuwd? Lees het Preadvies (klik hier). Het Preadvies verschijnt binnenkort tevens in gedrukte vorm. Dat wordt mede mogelijk gemaakt door een substantiële financiële bijdrage van het UMC Utrecht en het LUMC.

U vindt de dia’s van alle presentaties hieronder:
• Presentatie NVBe-Preadvies 2022 door Rieke van der Graaf en Martine de Vries
• Co-referaat Brigit Toebes
• Co-referaat Marcel Verweij
• Co-referaat Evelyn Brakema
• Co-referaat Amrish Baidjoe

Oproep: De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt je uit een bijdrage te schrijven voor ons themanummer over dwang in de zorg

In het boek ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ uit 1962 worden patiënten op een gesloten psychiatrische afdeling continu blootgesteld aan medische handelingen als elektroshocktherapie, hydrotherapie en lobotomieën – tegen hun wil in. Met het boek wilde schrijver Ken Kesey een kritische blik werpen op de dwangmatige zorg die toentertijd werd toegepast in de Amerikaanse psychiatrische zorg. Alhoewel de zorg voor psychiatrische patiënten – zowel in de Verenigde Staten als in Nederland – de afgelopen zestig jaar drastisch is veranderd, vinden vrijheidsbeperkende maatregelen, zoals onvrijwillige institutionalisering, opsluiting of fixatie, in sommige gevallen nog steeds plaats. Ook mensen met een verstandelijke beperking of een psychogeriatrische aandoening, en (ex-)gedetineerden met een psychische stoornis, verslaving of verstandelijke beperking, kunnen in sommige gevallen onder dwang behandeld worden. In Nederland is deze mogelijkheid per 1 januari 2020 (opnieuw) vastgelegd in het wetboek. Zo vergroot de hernieuwde Wet forensische zorg de mogelijkheden om verdachten of gedetineerden verplicht te behandelen. Ook is de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen vervangen door twee nieuwe wetten: de Wet zorg en dwang (Wzd) en de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvgzz). Deze wetten maken het mogelijk dat mensen met een psychogeriatrische aandoening, verstandelijke beperking of psychische stoornis niet alleen onder dwang behandeld kunnen worden in zorginstellingen, maar ook thuis of op de polikliniek – als de omstandigheden dit toestaan of toelaten.

Naast de toepassing van dwang in bovengenoemde (patiënten)groepen, kan dwang in de zorg ook breder worden geïnterpreteerd, bijvoorbeeld wanneer de autonomie van een patiënt op de IC niet wordt gerespecteerd omdat er volgens artsen geen andere mogelijkheid is. Hoe dan ook is de beslissing om een patiënt onder dwang te behandelen een inherent morele keuze. Een keuze die draait om het zorgvuldig afwegen van verschillende waarden en rechten, denk bijvoorbeeld aan bewegingsvrijheid, autonomie, veiligheid en identiteit. Wanneer is het beperken van de vrijheid en/of autonomie van een patiënt gerechtvaardigd en welke ethische problemen zijn daarbij aan de orde? Mag een verdachte in detentie onder dwang worden behandeld, terwijl diegene nog niet schuldig is bevonden? Hebben technologische ontwikkelingen, zoals GPS-trackers of AI, invloed op de toepassing van dwang in de (psychogeriatrische) zorg en welke ethische vragen roept deze ontwikkeling op? Zijn er door de twee nieuwe wetten Wzd en Wvgg nieuwe morele dilemma’s en vragen ontstaan? En kunnen er morele lessen worden getrokken uit de implementatie van deze wetten?

De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit om een bijdrage te schrijven over deze of gerelateerde vraagstukken rondom het thema dwang in de zorg.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk 4 november 2022 een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themaredactie:

Amber Spijkers
Juliette van Seventer

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De eerste versie (max. 1500 woorden) wordt verwacht op 19 december 2022. De deadline voor de definitieve versie is 23 januari 2023. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

Oproep tot bijdragen aan Podium voor Bio-ethiek over ‘Bio-Ethische Uitdagingen voor de Economie in de 21ste Eeuw’

De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven voor ons themanummer over bio-ethische uitdagingen voor de economie in de 21ste eeuw.

In de ontwikkeling van het economisch denken is het begrip ‘waarde’ geleidelijk van morele, politieke en sociale connotaties ontdaan. Steeds meer is waarde gelijk komen te staan aan de prijs die betaald wordt op een markt, als uitkomst van schaarste en van individuele voorkeuren. Aldus verwierf economie zich de status van een exacte wetenschap waarin het gaat om wetmatigheden van vraag en aanbod, nationaal inkomen, groei en productiviteit. Ethiek is daarbij uit de economie als vakgebied verdwenen. Toch hebben ook economische verschijnselen en ingrepen, zoals globalisering, privatisering en marktwerking, verstrekkende gevolgen voor de samenleving.

Onder economen (zoals Kate Raworth met haar ‘donut model’) vinden we dan ook pleidooien voor het terughalen van ethiek in de economie. Waarbij niet alles meer draait om de wetmatigheden van de markt, maar veel meer om de waarden van mens en van natuur. Waarin toenemende sociale ongelijkheid, uitputting van hulpbronnen en verlies van biodiversiteit niet meer verschijnen als ‘externaliteiten’, maar als kernvragen voor ons huidige en toekomstige bestaan.

Wat kan de (bio)ethiek betekenen als inspiratiebron voor nieuwe vormen van economisch denken, waarmee we de uitdagingen aankunnen van de 21ste eeuw? Hoe kunnen we duurzame ontwikkelingsdoelen tot leidraad maken van economische ontwikkeling, met bestaanszekerheid en planetaire draagkracht als grenswaarden voor een menswaardig bestaan nu en in de toekomst? Hoe komen we tot een economie die individuen niet alleen aanspreekt als consument maar ook als burger en waarin bedrijven met hun verdienmodellen bijdragen aan sociale rechtvaardigheid en ecologische duurzaamheid? Het Podium voor Bio-ethiek staat open voor bijdragen waarin deze en aanverwante vragen centraal staan, voor een themanummer dat eind dit jaar verschijnt.

Het gaat om een zoektocht naar vormen van economische en maatschappelijke ordening die diepgaande veranderingen kunnen bewerkstelligen in de manieren waarop we ons voeden, zorg verlenen, natuurlijke hulpbronnen gebruiken en omgaan met de natuur. Mogelijke thema’s zijn: economische waardering van natuur, ecosysteemdiensten en diverse zorgpraktijken, de verhouding tussen publieke en private partijen in het aanpakken van duurzame ontwikkelingsdoelen, de ‘commons’ als beheersvorm van natuurlijke of technologische (hulp)bronnen, intergenerationele rechtvaardigheid, nieuwe vormen van burgerschap en gemeenschapskracht als grondslag voor economische activiteit, circulaire economie, nulgroei en consuminderen.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk 25 juli 2022 een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themaredactie:

Dirk Stemerding
Marieke Bak
Savriël Dillingh (gastredacteur)

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De eerste versie (max. 1500 woorden) wordt verwacht op 3 oktober 2022. De deadline voor de definitieve versie is 7 november 2022. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.