Categoriearchief: Podium voor Bioethiek

Oproep: De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt je uit een bijdrage te schrijven voor ons themanummer over dwang in de zorg

In het boek ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ uit 1962 worden patiënten op een gesloten psychiatrische afdeling continu blootgesteld aan medische handelingen als elektroshocktherapie, hydrotherapie en lobotomieën – tegen hun wil in. Met het boek wilde schrijver Ken Kesey een kritische blik werpen op de dwangmatige zorg die toentertijd werd toegepast in de Amerikaanse psychiatrische zorg. Alhoewel de zorg voor psychiatrische patiënten – zowel in de Verenigde Staten als in Nederland – de afgelopen zestig jaar drastisch is veranderd, vinden vrijheidsbeperkende maatregelen, zoals onvrijwillige institutionalisering, opsluiting of fixatie, in sommige gevallen nog steeds plaats. Ook mensen met een verstandelijke beperking of een psychogeriatrische aandoening, en (ex-)gedetineerden met een psychische stoornis, verslaving of verstandelijke beperking, kunnen in sommige gevallen onder dwang behandeld worden. In Nederland is deze mogelijkheid per 1 januari 2020 (opnieuw) vastgelegd in het wetboek. Zo vergroot de hernieuwde Wet forensische zorg de mogelijkheden om verdachten of gedetineerden verplicht te behandelen. Ook is de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen vervangen door twee nieuwe wetten: de Wet zorg en dwang (Wzd) en de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvgzz). Deze wetten maken het mogelijk dat mensen met een psychogeriatrische aandoening, verstandelijke beperking of psychische stoornis niet alleen onder dwang behandeld kunnen worden in zorginstellingen, maar ook thuis of op de polikliniek – als de omstandigheden dit toestaan of toelaten.

Naast de toepassing van dwang in bovengenoemde (patiënten)groepen, kan dwang in de zorg ook breder worden geïnterpreteerd, bijvoorbeeld wanneer de autonomie van een patiënt op de IC niet wordt gerespecteerd omdat er volgens artsen geen andere mogelijkheid is. Hoe dan ook is de beslissing om een patiënt onder dwang te behandelen een inherent morele keuze. Een keuze die draait om het zorgvuldig afwegen van verschillende waarden en rechten, denk bijvoorbeeld aan bewegingsvrijheid, autonomie, veiligheid en identiteit. Wanneer is het beperken van de vrijheid en/of autonomie van een patiënt gerechtvaardigd en welke ethische problemen zijn daarbij aan de orde? Mag een verdachte in detentie onder dwang worden behandeld, terwijl diegene nog niet schuldig is bevonden? Hebben technologische ontwikkelingen, zoals GPS-trackers of AI, invloed op de toepassing van dwang in de (psychogeriatrische) zorg en welke ethische vragen roept deze ontwikkeling op? Zijn er door de twee nieuwe wetten Wzd en Wvgg nieuwe morele dilemma’s en vragen ontstaan? En kunnen er morele lessen worden getrokken uit de implementatie van deze wetten?

De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit om een bijdrage te schrijven over deze of gerelateerde vraagstukken rondom het thema dwang in de zorg.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk 4 november 2022 een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themaredactie:

Amber Spijkers
Juliette van Seventer

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De eerste versie (max. 1500 woorden) wordt verwacht op 19 december 2022. De deadline voor de definitieve versie is 23 januari 2023. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

Oproep tot bijdragen aan Podium voor Bio-ethiek over ‘Bio-Ethische Uitdagingen voor de Economie in de 21ste Eeuw’

De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven voor ons themanummer over bio-ethische uitdagingen voor de economie in de 21ste eeuw.

In de ontwikkeling van het economisch denken is het begrip ‘waarde’ geleidelijk van morele, politieke en sociale connotaties ontdaan. Steeds meer is waarde gelijk komen te staan aan de prijs die betaald wordt op een markt, als uitkomst van schaarste en van individuele voorkeuren. Aldus verwierf economie zich de status van een exacte wetenschap waarin het gaat om wetmatigheden van vraag en aanbod, nationaal inkomen, groei en productiviteit. Ethiek is daarbij uit de economie als vakgebied verdwenen. Toch hebben ook economische verschijnselen en ingrepen, zoals globalisering, privatisering en marktwerking, verstrekkende gevolgen voor de samenleving.

Onder economen (zoals Kate Raworth met haar ‘donut model’) vinden we dan ook pleidooien voor het terughalen van ethiek in de economie. Waarbij niet alles meer draait om de wetmatigheden van de markt, maar veel meer om de waarden van mens en van natuur. Waarin toenemende sociale ongelijkheid, uitputting van hulpbronnen en verlies van biodiversiteit niet meer verschijnen als ‘externaliteiten’, maar als kernvragen voor ons huidige en toekomstige bestaan.

Wat kan de (bio)ethiek betekenen als inspiratiebron voor nieuwe vormen van economisch denken, waarmee we de uitdagingen aankunnen van de 21ste eeuw? Hoe kunnen we duurzame ontwikkelingsdoelen tot leidraad maken van economische ontwikkeling, met bestaanszekerheid en planetaire draagkracht als grenswaarden voor een menswaardig bestaan nu en in de toekomst? Hoe komen we tot een economie die individuen niet alleen aanspreekt als consument maar ook als burger en waarin bedrijven met hun verdienmodellen bijdragen aan sociale rechtvaardigheid en ecologische duurzaamheid? Het Podium voor Bio-ethiek staat open voor bijdragen waarin deze en aanverwante vragen centraal staan, voor een themanummer dat eind dit jaar verschijnt.

Het gaat om een zoektocht naar vormen van economische en maatschappelijke ordening die diepgaande veranderingen kunnen bewerkstelligen in de manieren waarop we ons voeden, zorg verlenen, natuurlijke hulpbronnen gebruiken en omgaan met de natuur. Mogelijke thema’s zijn: economische waardering van natuur, ecosysteemdiensten en diverse zorgpraktijken, de verhouding tussen publieke en private partijen in het aanpakken van duurzame ontwikkelingsdoelen, de ‘commons’ als beheersvorm van natuurlijke of technologische (hulp)bronnen, intergenerationele rechtvaardigheid, nieuwe vormen van burgerschap en gemeenschapskracht als grondslag voor economische activiteit, circulaire economie, nulgroei en consuminderen.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk 25 juli 2022 een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themaredactie:

Dirk Stemerding
Marieke Bak
Savriël Dillingh (gastredacteur)

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De eerste versie (max. 1500 woorden) wordt verwacht op 3 oktober 2022. De deadline voor de definitieve versie is 7 november 2022. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

Oproep tot bijdragen aan Podium voor Bio-ethiek over ‘Global Health – lokale implicaties van een verbonden wereld’

De coronacrisis heeft laten zien dat gezondheidszorg niet slechts een individuele, regionale of nationale zorg is maar samenhangt met de globale context. Niet alleen hield het virus geen rekening met nationale of andersoortige politiek gebaseerde grenzen, de opkomst van het virus heeft ons ook laten zien dat gezondheid samenhangt met onze relatie tot de natuur. Het virus kon waarschijnlijk gemakkelijker overspringen op de mens omdat we steeds meer in de wilde natuur interveniëren. Ons internationale reisgedrag deed vervolgens de rest.

De NVBe brengt binnenkort een preadvies uit over het thema Global Health – lokale implicaties van een verbonden wereld. De auteurs, Martine de Vries en Rieke van der Graaf, zullen tijdens het NVBe jaarsymposium op 2 september het preadvies presenteren. Zij gaan in op vragen als: Moeten Nederlanders snel een booster kunnen krijgen of moeten we er juist eerst voor zorgen dat de gehele wereldbevolking zich heeft kunnen laten vaccineren? Moet je als arts in een vluchtelingenkamp willen werken dat tegelijkertijd ook een migratiesysteem in stand houdt waarin fundamentele mensenrechten worden geschonden met tal van gezondheidsproblemen. Dragen onze zorgsystemen bij aan de ecologische voetafdruk en klimaatverandering en schaden ze daarmee indirect de gezondheid van mens, dier en milieu? Impliceert dat niet dat we grenzen moeten stellen aan de zorg? Vragen als deze komen op als wij vanuit het perspectief van Global Health naar de zorg kijken.

Naar aanleiding daarvan nodigt de NVBe u uit een bijdrage te schrijven voor het Podium voor Bio-ethiek over het thema ‘Global health – lokale implicaties van een verbonden wereld’.

In dit themanummer willen wij Global Health breder trekken dan alleen de medische context. Klimaatverandering, de biodiversiteitscrisis en milieuverontreiniging zijn globale bedreigingen die onze individuele en collectieve gezondheid bedreigen en daarom relevant in de context van Global Health. Collectieve versus individuele belangen en de gezondheidsbelangen van toekomstige generaties zijn o.i. relevante aspecten van Global Health. Wat betekenen duurzaamheids- en klimaatdoelstellingen voor de standaardprincipes in de medische ethiek? En andersom, hoe verhouden die principes zich tot de uitgangspunten in de natuur- en milieuethiek? Krijgen morele principes als weldoen, niet-schaden, respect voor autonomie, rechtvaardigheid en solidariteit in concrete morele situaties een andere betekenis vanuit het perspectief van Global Health? Welk handelingsperspectief ontstaat als we vanuit een Global Health ethisch perspectief naar specifieke voorbeelden kijken waarin het moreel gezien wringt? Belangrijk is dat uw bijdrage ook laat zien wat dit betekent voor ons concrete handelen in het hier en nu.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk maandag 13 juni, een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themaredactie:

Daan Horbach
Sjaak Swart
André Krom

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De eerste versie wordt verwacht op 15 augustus. Potentiële auteurs krijgen onder embargo een conceptversie van het preadvies tijdig toegestuurd. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 19 september. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

Teaser Podium voor Bio-ethiek: Hora Est! Tien jaar later

Het nieuwste Podium nummer, Hora Est! Tien jaar later, is verzonden naar de NVBe leden!

Tien jaar geleden, in 2011, besteedde de NVBe Nieuwsbrief in twee nummers uitgebreid aandacht aan de toenmalige stand van zaken in de Nederlandse bio-ethiek. De vragen die centraal stonden hadden betrekking op de identiteit van de bio-ethiek: welke deelgebieden er te onderscheiden waren, welke methodes er gebruikt werden, of er sprake was van verschillende stromingen, en hoe de toekomst eruit zag. Nu, tien jaar later, pakken we in dit themanummer graag de draad weer op met een nieuw overzicht van lopend promotieonderzoek op het gebied van de bio-ethiek, in Nederland zowel als Vlaanderen.

Als ‘teaser’ kunt u alvast meer lezen over twee van de kwesties die in dit nummer naar voren komen. Over drie maanden is de hele inhoud vrij toegankelijk op https://nvbe.nl. Direct het hele nummer lezen? Word lid!

De redactie presenteert u: Nieuw design van Podium!

Aanleiding om de vormgeving van het Podium eens goed tegen het licht te houden waren opmerkingen van lezers dat de digitale versie door het gebruik van kolommen lastig te lezen was. Daar zijn wij aan tegemoetgekomen met een nieuwe opmaak. Maar ook hebben we de gelegenheid aangegrepen om het Podium een meer eigentijds en fris aanzien te geven. De enthousiaste en creatieve ondersteuning door Ger Palmboom, die al vele jaren de opmaak voor zijn rekening neemt, is daarbij van onschatbare waarde geweest!